Về Ngã ba Đồng Lộc

“Về Ngã ba Đồng Lộc” là ca khúc phổ thơ của đại tá – nhà thơ, nhà báo Đỗ Trung Lai. Bài hát nằm trong album “Cảm xúc tháng tư” – Hãng phim trẻ phát hành kỷ niệm 30 năm giải phóng Miền Nam thống nhất đất nước ( 30/4/1975 – 30/4/2005) và album “Khúc trầm” kỷ niệm 60 năm ngày Thương binh liệt sĩ (27/7/1947 – 27/7/2007).

>>>>>Nghe ca khúc “Về Ngã ba Đồng Lộc”
              Nhạc: Quỳnh Hợp
              Thơ: Đỗ Trung Lai
              Ca sĩ: Tuấn Anh

Quỳnh Hợp tại Đài Tưởng niệm Ngã ba Đồng Lộc
Cùng 2 nhà thơ Mai Hữu Phước, Lê Văn Nho & nhạc sĩ Phương Tài
(07/2008)

Địa danh Ngã ba Đồng Lộc (nằm trên cung đường Trường Sơn, thuộc huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh) đã trở nên khá quen thuộc với nhiều người.

Thời kháng chiến chống Mỹ, Ngã ba Đồng Lộc là con đường huyết mạch nối liền hậu phương miền Bắc và chiến tuyến miền Nam. Chính vì giữ một vị trí quan trọng về mặt quân sự, nơi đây từng hứng chịu nhiều đợt bom đạn tàn phá. Theo thống kê, chỉ trong khoảng thời gian từ 1964 – 1972, Mỹ đã ném xuống nơi đây 42.900 bom phá, 12.000 bom từ trường, 96 bom bi mẹ, 94 rocket… Ngày 24-7-1968, 10 cô gái thanh niên xung phong tuổi đời từ 16 – 20 thuộc đại đội C552 đã ngã xuống trên mảnh đất này.

Ngày nay, Ngã ba Đồng Lộc là một trong những tuyến điểm du lịch lịch sử nổi tiếng của Hà Tĩnh nói riêng và vùng Bắc Trung bộ nói chung. Con đường nhựa khang trang đã được nối từ trung tâm huyện Can Lộc tới thành phố Vinh, Nghệ An, tạo thuận tiện trong việc di chuyển của du khách. Do vị trí địa lý nằm giữa vùng đồi núi (núi Trọ Voi, núi Mũi Trác và núi Môi) nên không gian khu vực khá hùng vĩ, thoáng đãng.

Du khách ghé thăm khu di tích được hướng dẫn viên địa phương giới thiệu chi tiết quá trình chiến đấu, hy sinh của 10 cô gái thanh niên xung phong, tham quan nhà trưng bày, đài tưởng niệm, viếng mộ 10 cô gái thanh niên xung phong, tận mắt chứng kiến những hố bom khốc liệt năm xưa còn lưu lại…

Du khách còn có thể kết hợp ghé thăm, tìm hiểu một số địa danh nổi tiếng khác của Hà Tĩnh, đặc biệt là khu lưu niệm – nhà thờ đại thi hào Nguyễn Du nằm cách Ngã ba Đồng Lộc không xa.

(theo D.Tiến Báo SGGP)

 

Nguyên tác bài thơ

ĐỒNG LỘC KHÔNG CÒN NHƯ CŨ

*4h chiều ngày 26/7/1968, bom Mỹ đánh trúng hầm của tiểu đội TNXP, cạnh Ngã ba Đồng Lộc thuộc huyện Can Lộc – Tỉnh Hà Tĩnh. 10 nữ chiến sĩ TNXP sinh từ 1944 – 1951 đều hy sinh. Bây giờ bên trên hố bom, ở sười núi là mộ – nghĩa trang của 10 nữ anh hùng ấy.

* Bài thơ được Quỳnh Hợp phổ thành ca khúc “Về Ngã ba Đồng Lộc”

 

Núi đã không còn là núi

Núi là lời thề Trường Sơn

Bia mộ những người con gái

Nạm lời thề ấy lên non

 

Những con đường mòn năm cũ

Đã mềm như lụa như khăn

Ngàn thông đêm thành phụ nữ

Rì rầm trò chuyện lên trăng

 

Sống đã vì đường mà sống

Thác đi nằm lại bên đường

Con đường bây giờ rộng lắm

Người xưa đã thành khói sương

 

Người xưa ở đâu soi gương

Người xưa nơi nào chải tóc

Từ đâu thư cho mẹ già

Hố bom xanh xì cỏ mọc

 

Bây giờ bao nhiêu xe máy

Mong nắng mà ra mặt đường

Ngày xưa trời xanh mây trắng

Lại là điểm báo tai ương

 

Bây giờ con đường huyền thoại

Làm theo công nghệ Hoa Kỳ

Rất ít khi dùng xẻng cuốc

Ngày ngày sầm sầm lao đi

 

Bây giờ con đường huyền thoại

Chia làm mấy mươi gói thầu

Ngày xưa máu đào sương trắng

San bằng đèo cao vực sâu

 

Bây giờ vào Nam ra Bắc

Không đâu còn là chiến trường

Không đâu còn là trọng điểm

Nghe trời trở gió mà thương

 

Muốn thắp ngàn ngàn nén nhang

Để nhớ ngàn ngày xưa ấy

Với muôn người như các em

Làm con đường thành huyền thoại

 

Đồng lộc không còn như cũ

Từ ngày các em về trời.

ĐỖ TRUNG LAI

Bản nhạc bài hát

 Nhân kỷ niệm 50 năm mở đường Trường Sơn – đường Hồ chí Minh huyền thoại (19/5/1959 – 19/5/2009), những ngày này, hàng ngàn CCB, du khách về thăm lại tuyến đường Trường Sơn năm xưa và thăm viếng Nghĩa trang Trường Sơn, Nghĩa trang Ngã ba Đồng lộc, thăm Thành Cổ Quảng Trị…để cùng sống lại những năm tháng đầy bi tráng của dân tộc.

>>>>>Nghe ca khúc HÁT GIỮA ĐẠI NGÀN TRƯỜNG SƠN
                   (Nhạc: Quỳnh Hợp – Thơ Nguyễn Anh Nông)

Quỳnh Hơp thắp nhang tại Nghĩa trang Trường Sơn
(06/2007)

Đường Trường Sơn – Đường mòn Hồ Chí Minh, bằng ý nghĩa vĩ đại của nó, bằng phẩm chất anh hùng của nó, lại đẻ ra cả một đường thơ mà nhà thơ hay nhất của con đường ấy, là Phạm Tiến Duật. Nhân kỷ niệm 50 năm Đường Trường Sơn – đường Hồ Chí Minh (19/5/1959 – 19/5/2009), cuốn sách “Phạm Tiến Duật toàn tập” do nhà thơ – nhà báo Đỗ Trung Lai – chủ biên đã hòan tất. Dưới đây là lời giới thiệu trong của cuốn “Phạm Tiến Duật toàn tập”.

MỘT CON ĐƯỜNG – MỘT NHÀ THƠ 

Đỗ Trung Lai

50 năm đã trôi qua, kể từ ngày thiếu tướng Võ Bẩm được Bác Hồ trực tiếp gặp và chính thức giao nhiệm vụ mở đường Trường Sơn đánh Mỹ- chính thức, thường xuyên, đêm ngày, chi viện sức người, sức của của miền Bắc, của phe Xã hội chủ nghĩa, cho đồng bào và chiến sỹ miền Nam, cho các chiến trường B, C, D, để đòi lại cho bằng được nền độc lập dân tộc và sự thống nhất đất nước thời hiện đại.

50 năm ấy, từ con đường giao liên, gùi – thồ ban đầu, Đường mòn Hồ Chí Minh dần trở thành Tuyến đường vận tải chiến lược, trở thành một “chiến trường” đặc biệt với hàng chục vạn con người, hàng vạn phương tiện cơ giới, vừa đánh địch vừa mở đường, tự bảo vệ mình để đm bo hậu cần và sinh lực, hỏa lực cho  cuộc chiến tranh giải phóng. Và bây giờ, trong thời bình, nó đang dần trở thành “Đại lộ Hồ Chí Minh” xuyên suốt Bắc Nam, từ Pắc Bó cho tới Cà Mau, đưa chúng ta đi tìm một tương lai giàu hơn, mạnh hơn, tốt hơn.

Đường Trường Sơn – Đường mòn Hồ Chí Minh, bằng ý nghĩa vĩ đại của nó, bằng phẩm chất anh hùng của nó, lại đẻ ra cả một đường thơ mà nhà thơ hay nhất của con đường ấy, là Phạm Tiến Duật.

Trong những ngày này, khi đang được Hội Nhà văn Việt Nam giao cho làm sách “Phạm Tiến Duật toàn tập”, chúng tôi lại càng thấy rõ điều đó. Các nhà nghiên cứu, các nhà văn, nhà thơ, cán bộ – chiến sỹ Trường Sơn cũ, giáo viên, sinh viên, học sinh và bè bạn anh Duật đã viết rất nhiều gửi về để làm Phần hai: Viết về Phạm Tiến Duật.

Có nhà thơ gọi anh Duật là Người lĩnh xướng của dàn thơ chống Mỹ (Vương Trọng). Nhiều người viết : Đường Trường Sơn – Đường thơ Phạm Tiến Duật (Thiếu Mai, Trần Mạnh Hảo, Trần Đăng Suyền…). Có người bảo, anh là một Danh nhân Trường Sơn, bên cạnh các danh nhân – anh hùng khác của Trường Sơn.

Có những chuyện về anh, về thơ anh, đã trở thành huyền thoại: Một đơn vị nhỏ bị vây lấn trên đồi, chịu bao nhiêu ác liệt và thiếu thốn, khi được vô tuyến cấp trên hỏi, các anh cần gì nữa để giữ chốt, họ đã trả lời: “Chúng tôi chỉ cần thêm thơ Phạm Tiến Duật!”. Và, đồng đội bên ngoài đã nhồi thơ Phạm Tiến Duật vào đạn cối để bắn lên chốt cho họ!

Có những người vào Trường Sơn công tác, giữa bốn bề thiếu thốn, nhưng chỉ vì biết anh Duật và nhớ được mấy câu thơ, mấy bài thơ của anh, mà lập tức trở thành khách quý, thành người nhà của bộ đội, của thanh niên xung phong Trường Sơn và được chăm sóc, nuôi nấng đặc biệt!

Hầu như không một cán bộ – chiến sỹ quân đội hay một người thanh niên xung phong nào, không thuộc ít dòng th, ít bài th của Phạm Tiến Duật.

Rất nhiều người làm thời thời ấy đã làm thơ theo “kiểu Phạm Tiến Duật” và chỉ những người có bản lĩnh thơ cao, sau này mới “thoát” ra được!

Chế Lan Viên khẳng định, Phạm Tiến Duật là một “hiện tượng” lớn, là người cách tân thơ, là người khai mở một thi pháp, rất nhiều năm sau sẽ khó có thể thấy.

Xuân Diệu bảo: Lão ô bách tuế không bằng phượng hoàng sơ sinh, ý muốn nói, Phạm Tiến Duật chính là một con “phượng hoàng” từ khi mới xuất hiện. “Phượng hoàng”, vì đã vượt lên, tìm ra  một hướng bay mới.

Vũ Quần Phương viết: Từ nhiều đề tài khác nhau, thơ Phạm Tiến Duật đã rọi sáng vẻ đẹp chủ yếu của một thời kỳ đất nước: Vẻ đẹp của những người đứng giữa trận tiền.

Bạn văn chương nào – đồng lứa hay vong niên – cũng đều yêu mến, quý trọng, kính trọng tài thơ anh Duật.

Đỗ Chu viết: … Anh là một người lính làm thơ cho lính đọc, anh chưa bao giờ sắm vai người nói hộ, chưa bao giờ yêu hộ, khóc hộ, lo âu hộ… Anh luôn là người biết hát, dám hát, dám sống và viết như chính mình nghĩ thế, cảm thế, về những năm tháng mình đã qua… Phạm Tiến Duật đúng là người một đời cõng lửa. Đấy là ngọn lửa ấm của tình yêu cuộc sống, của thi ca sưởi ấm lòng người.

Nhà thơ Hữu Thỉnh, Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam, viết: Dưới bầu trời sinh tử của chiến tranh, Phạm Tiến Duật đã làm một cuộc tự trải nghiệm, tự khám phá khắc nghiệt nhất và đã vươn lên làm một cuộc đột phá điển hình nhất, đưa thơ chống Mỹ lên đến đỉnh cao…, thơ anh mang đến cho bạn đọc niềm vui lớn như những tin thắng trận từ tiền tuyến lớn. Độc đáo và vụt sáng, đầy sức lay động và ấm áp ngay cả trong những lúc cay nghiệt nhất của chiến tranh, đó là vẻ đẹp của thơ Phạm Tiến Duật.

Tướng Đồng Sỹ Nguyên, vốn là Tư lệnh bộ đội Trường Sơn, nguyên ủy viên Bộ chính trị BCH Trung ương Đảng, nguyên Phó Thủ tướng Chính phủ, nói: Ngay khi đọc thơ Phạm Tiến Duật, tôi đã biết, đây là một nhà thơ lớn, rất lớn. v.v… và v.v…

Trong sổ tang, Tỉnh ủy, Hội đồng nhân dân, ủy ban nhân dân tỉnh Phú Thọ viết: … Anh – người con ưu tú của quê hương đất Tổ Hùng Vương. Cảm ơn anh đã làm rạng danh quê hương – mảnh đất cội nguồn…

Ban Tuyên giáo Trung ưng gọi anh là: Nhà thơ – người chiến sĩ cách mạng Phạm Tiến Duật.

Tạp chí Văn nghệ quân đội viết: Anh – nhà thơ đỉnh cao, người anh, người bạn thân thiết của nhà số 4 Lý Nam Đế.

Uy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Hà Nội ghi: … Anh đã hiến dâng và để lại cho mọi người một tài sản vô cùng quý báu. Đó là những áng thơ thật tuyệt vời – cao đẹp, trong sáng như mây ngàn, như suối Trường Sơn của Tổ quốc…

Hội Cựu Thanh niên xung phong đề: Hình ảnh của Nhà thơ trong những năm ở chiến trường Trường Sơn và những bài thơ của Anh mãi mãi còn đậm trong lòng Thanh niên xung phong.

Hãng phim Hội Nhà văn gọi anh là Ngọn cờ thơ chống Mỹ cứu nước.

Tướng Đồng Sỹ Nguyên viết: Đồng chí Phạm Tiến Duật – một nhà thơ nổi tiếng của nhân dân Việt Nam thuộc thời đại Hồ Chí Minh. Phạm Tiến Duật – một chiến sĩ, một nhà thơ đáng kính trọng của bộ đội, của Trường Sơn, của Đường Hồ Chí Minh. Phạm Tiến Duật không còn nữa. Nhưng tài sản thơ  anh còn lại cho muôn đời cháu con của Tổ quốc Việt Nam Xã hội chủ nghĩa…

Tướng Võ Sở, nguyên Chủ nhiệm chính trị Binh đoàn Trường Sơn, viết: Anh là người chiến sỹ văn học của Trường Sơn, đã cống hiến trọn tài sức, trí tuệ cho công cuộc chiến đấu ở Trường Sơn, cho Đường Hồ Chí Minh huyền thoại…

Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Hội Hữu nghị Việt – Lào tôn vinh anh: Nhà thơ Phạm Tiến Duật đã cống hiến trọn đời mình cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và vun đắp tình đoàn kết Việt Nam – Lào.

Tổng biên tập báo Nhân dân: Vô cùng thưng tiếc nhà thơ lớn của đất nước: Phạm Tiến Duật, người lĩnh xướng dàn thơ ca chống Mỹ cứu nước, người anh, người bạn, cộng tác viên thân thiết, thủy chung của Báo Nhân dân…

Và, không biết bao nhiêu lời trân trọng khác, từ đồng nghiệp và đồng đội, từ bạn hữu và người hâm mộ, gửi theo Con chim lửa Trường Sơn!

Quả thật là như thế.

Thơ Phạm Tiến Duật đã vượt qua các đề tài cụ thể để trở thành một biểu tượng tinh thần của Trường Sơn chống Mỹ, của cả cuộc chống Mỹ cứu nước; trở thành một bảo tàng tươi rói về Trường Sơn thời đó; là tấm gương soi gương mặt nội tâm của tuổi trẻ Việt Nam thời ấy. Từ Trường Sơn, anh đã “là con của mọi nhà”.

Rồi từ “tâm chấn” Trường Sơn, những Lửa đèn, Gửi em- cô thanh niên xung phong, Nhớ, Tiếng bom ở Seng Phan, Bài thơ về tiểu đội xe không kính, Trường Sơn đông Trường Sơn tây, Nghe hò đêm bốc vác, Qua cầu Tùng Cốc, Nghe em hát trong rừng, Tiềng cười của đồng chí coi kho, Đèo Ngang, Ngàng thân yêu, Vầng trăng và những quầng lửa, Những mảnh tàn lá, Người ơi người ở, Đi giữa vùng giải phóng Lào, Theo bước chân của trẻ em Lào, Rừng tre và tiếng kẹt cửa, Nhớ lại những trận gió di dân v.v… đã làm nên làn “sóng chấn động” thứ nhất trong lòng người đọc.

Những áo của hôm nào người của hôm nay, Nhớ đồng ca hát đồng ca, Chuyện tình, những trích đoạn bài thơ dài Những vùng rừng không dân v.v… lại là làn “sóng chấn động” thứ hai.

Những Luật chơi, Cây tháp nước bỏ hoang, Chợ lao động ở Giảng Võ, Quảng cáo cho máy đuổi muỗi nhãn hiệu Jum Bo, Tôi mơ một con đường cao tốc, Tiễn các cháu đánh giầy về quê ăn Tết, Nạm tóc của gia đình Hao-kin, Có mùa xuân cho tất thấy không v.v… và đặc biệt, trường ca Tiếng bom và tiếng chuông chùa, lại là làn “sóng chấn động” thứ ba của anh.

Gặp những làn “sóng chấn động” đầu của cuộc “động đất thơ” Phạm Tiến Duật, người ta khóc mà vui, khóc vì được cười bởi sự trẻ trung, hóm hỉnh, hào sảng của tuổi trẻ Trường Sơn chống Mỹ. Gặp “làn sóng” thứ hai, có thể cười buồn. Nhưng khi gặp làn “sóng chấn động” thứ ba của anh, đặc biệt là Tiếng bom và tiếng chuông chùa, thì không ai có thể cười được nữa.

: Nhưng tại sao, tại sao họ lại đi tu? – Những đồng đội của anh, của tôi, tại sao lại thế? – Chẳng lẽ trong trái tim chúng ta, chẳng lẽ – Không còn chỗ nào cho đồng đội nữa hay sao? – Chẳng lẽ trong xóm mạc kia, không có một nơi nào – Đủ hơi ấm cho những người mấy chục năm ra trận? – Chẳng lẽ cuộc đời này quá nhiều lận đận – Để những anh hùng mệt mỏi nghỉ rồi sao?… Mười tám đôi mươi trẻ trung là vậy – Hầu hết các em không có tuổi già – Các em có tên mà lại hóa không tên – Mỗi người có phận riêng mà không có mồ riêng – Đến tấm ảnh cũng mờ – Thời gian xóa dần gương mặt… Sư mặc áo vàng, áo nâu là tự ngàn xưa – Chẳng khi nào  pha sắc xanh bộ đội – Anh muốn hỏi và tôi muốn hỏi – Chỉ màu trời tím biếc trả lời thôi… Sư thầy tụng kinh từ đầu đêm – Sao quá nửa đêm rồi vẫn chưa đi ngủ – Sao sư thầy không gõ mõ – Lại vừa tụng kinh vừa gõ đầu mình – Có thể nào những day dứt thời bình – Cũng làm cho vết thưng ngày xưa tái phát? v.v… và v.v…

Viết hàng ngàn dòng một cách tư biện, sao bằng dùng ngòi bút mà xướng lên từng niềm vui trên gương mặt và trong tâm hồn đồng đội, đồng bào, đồng chí một cách trong cuộc, trực tiếp, trực diện như thế?; sao bằng dùng ngòi bút để chìm xuống, thâm tím cơ đi, để đớn đau cùng số phận đồng đội, đồng bào, đồng chí một cách trong cuộc, trực tiếp, trực diện từ “hiện thực gốc”, như thế?

Ngoài thơ, Phạm Tiến Duật còn viết văn xuôi, phê bình – tiểu luận; viết về những bạn viết, cả già lẫn trẻ, vào hàng nhiều nhất trong những cây bút phê bình – lý luận thời này, cứ đọc Vừa làm vừa nghĩ, Kim cương bất hoại thì sẽ rõ. Sắc sảo mà đầy tình thân yêu, thương quý nhau, đấy là văn xuôi và phê bình – tiểu luận của Phạm Tiến Duật.

Xin các nhà phê bình đừng vội tách phần “Hậu Trường Sơn” của Phạm Tiến Duật ra rồi bảo rằng, nó “thấp” hơn Trường Sơn của anh ấy! Đành rằng, không văn chương ai không có chỗ cao chỗ thấp, cổ kim vẫn vậy, nhưng tấm lòng và thơ Phạm Tiến Duật mãi là lửa, là tiếng cười và nước mắt thời chúng ta. “Đóng ván thiên” sớm cho sự nghiệp của bất cứ ai, đều là bất nhẫn; với Phạm Tiến Duật, là sai.

Có thể nói: Đường Trường Sơn chống Mỹ là ý chí Hồ Chí Minh, Chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam và… Thơ Phạm Tiến Duật.

Anh không chỉ là gương soi của tuổi trẻ Trường Sơn, tuổi trẻ chống Mỹ, mà càng đọc anh càng rõ, còn là lưng tâm và tình bạn, tình yêu của những người viết trong thời đại mình.

                                                                                                                                       Đ.T.L

* Toàn bộ số sách “Phạm Tiến Duật toàn tập” in lần này được tặng cho gia đình nhà thơ, như là món quà tri ân, tri âm của các bạn viết và đồng đội, bạn đọc đối với người thi sĩ mà tất cả chúng ta đều yêu mến và quý trọng.

Những tổ chức, đơn vị và bạn đọc nào, nếu muốn có cuốn sách này trên giá sách của mình, xin trực tiếp liên hệ với gia đình nhà thơ Phạm Tiến Duật theo địa chỉ sau đây: Nguyễn Thái Vân, số nhà 502-G2, khu Trung Tự, quận Đống Đa, thành phố Hà Nội. Điện thoại: 043 8523431.